Politička retorika o nezavisnosti i samostalnosti Republike Srpske (RS) nerijetko zanemaruje surove ekonomske zakonitosti. 

Bez obzira što ključni politički lideri tog entiteta konstantno koriste taj narativ u svojoj borbi za pozicije, pitanje koje se postavlja u krugovima ekonomskih analitičara nije samo pravno ili političko, već matematičko - može li ekonomija RS-a samostalno podnijeti teret državnosti, mirovina, plaća i javnog duga? Nije isto reći 'RS će biti nezavisna država' i provesti to u djelo bez vidljivih posljedica. 

Izolacija i gubitak tržišta

U slučaju jednostranog proglašenja nezavisnosti, Republika Srpska bi se odmah suočila s političkim i ekonomskim nepriznavanjem od strane Europske unije, SAD-a i većine zemalja regije. To automatski znači ekonomsku izolaciju.

Privreda RS-a je duboko integrirana u lance snabdijevanja Europske unije i zemalja CEFTA-e. Glavni izvozni aduti, poput drvoprerađivačke industrije, metalskog sektora, te proizvodnje električne energije, zavise od otvorenih granica. Izolacija donosi uvođenje carina, ukidanje povlastica i blokadu transportnih koridora kroz Federaciju BiH i Hrvatsku.

Čak i bez zvaničnih sankcija, strani investitori bježe od pravno nepriznatih i politički nestabilnih teritorija, a RS bi bila označena upravo kao jedna takva teritorija. Financiranje privrede svelo bi se na rijetke, politički motivirane kredite, vjerojatno pod znatno nepovoljnijim uvjetima. I pitanje koliko bit to moglo trajati i funkcionirati na takav način.

Koliko bi novca od poreza nestalo?

Najveća zabluda jeste da bi samostalna RS imala više novca jer „sve ostaje kod kuće“. Stvarnost je potpuno drugačija.

Sustav neizravnog oporezivanja (PDV, akcize i carine) u BiH trenutno funkcionira preko Uprave za neizravno oporezivanje. Raspodjela novca s jedinstvenog računa vrši se prema koeficijentima potrošnje. Ekonomski stručnjaci godinama upozoravaju da Republika Srpska, zbog manje ekonomske aktivnosti i slabije potrošnje u odnosu na Federaciju BiH, dobija veći postotak sredstava nego što realno uplaćuje na zajednički račun.

U slučaju kolapsa zajedničkog fiskalnog sustava, RS bi izgubila koristi od te solidarne preraspodjele. Pored toga, formiranje vlastitih carina, porezne uprave i uspostavljanje nove valute (ili uvođenje eura bez podrške Europske centralne banke) izazvalo bi trenutni inflatorni šok i pad poreznih prihoda, jer bi privredna aktivnost naglo usporila.

Teret dugova i prazna kasa

Makroekonomski indikatori RS-a već su opterećeni. Bruto domaći proizvod (BDP) RS iznosi oko 18,7 milijardi KM, dok je ukupan dug premašio 6,6 milijardi KM, što iznosi oko 38% do 39% BDP-a. Usporedbe radi, relativna zaduženost RS-a po glavi stanovnika je skoro dvostruko viša nego u Federaciji BiH. Kao samostalna država, RS bi se vjerojatno suočila sa sljedećim problemima - Gubitak pristupa MMF-u i Svjetskoj banci: Bez priznatog državnog statusa, entitet ne može aplicirati za aranžmane međunarodnih financijskih institucija. Nemogućnost refinanciranja: RS trenutno preživljava tako što dospjele dugove i obveznice na domaćem i stranim tržištima vraća novim zaduženjima. Bez pristupa financijskim tržištima, nastupio bi bankrot. Proračunski prihodi ne bi bili dovoljni za redovnu isplatu plaća u javnom sektoru i mirovina. I danas taj dio funkcionira jedva. 

Šta samostalna RS može ponuditi?

Republika Srpska ima određene prirodne resurse – prije svega hidropotencijal, drvnu građu i poljoprivredno zemljište. Međutim, ovi resursi nisu dovoljni da sami po sebi izdržavaju državu, naročito ako nema načina da se legalno izvezu.

Jedini potencijalni partneri u ovakvom scenariju bili bi Srbija i Rusija. Ipak, pitanje je koliko bi Srbija, koja i sama teži europskim integracijama i balansira svoju ekonomiju, mogla financijski pomagati entitet koji je pod potpunom blokadom Zapada. Rusija, s druge strane, zbog vlastitih geopolitičkih problema i geografske udaljenosti, teško da bi mogla postati primarni ekonomski oslonac za entitet koji nema izlaz na more niti direktnu teritorijalnu vezu s njom.

Računica pokazuje da bi politička nezavisnost za Republiku Srpsku značila ekonomsko samoubojstvo. Barem u ovom trenutku. Bez međunarodnog priznanja, s blokiranim izvozom, bez pristupa svjetskim financijskim tokovima i s drastičnim padom prihoda od poreza, ekonomija RS ne bi mogla podnijeti teret samostalnosti. 

Umjesto prosperitetne države, samostalna RS bi vrlo brzo postao izolirani otok ekonomske bijede na periferiji Europe. 

D. L.